Πότε είμαστε πραγματικά πιο ευτυχισμένοι; Στα 20, όταν έχουμε μπροστά μας ολόκληρη τη ζωή; Στα 30, όταν αρχίζουμε να χτίζουμε την καριέρα και την οικογένειά μας; Ή μήπως πολύ αργότερα;
Η απάντηση που δίνουν οι έρευνες είναι πιο απρόσμενη απ’ όσο θα περίμεναν πολλοί. Η ευτυχία δεν φαίνεται να μειώνεται απαραίτητα όσο μεγαλώνουμε. Αντίθετα, για αρκετούς ανθρώπους η ικανοποίηση από τη ζωή μπορεί να αυξάνεται ξανά μετά τη μέση ηλικία.
Η «καμπύλη» της ευτυχίας
Εδώ και χρόνια οι επιστήμονες μελετούν τη σχέση ανάμεσα στην ηλικία και την υποκειμενική ευημερία, δηλαδή το πόσο ικανοποιημένος αισθάνεται κάποιος από τη ζωή του.
Μία από τις πιο γνωστές παρατηρήσεις είναι η λεγόμενη «καμπύλη U». Σύμφωνα με αυτή, η ικανοποίηση από τη ζωή τείνει να είναι σχετικά υψηλή στα πρώτα χρόνια της ενήλικης ζωής, να υποχωρεί σταδιακά κατά τη μέση ηλικία και στη συνέχεια να ανεβαίνει ξανά.
Μάλιστα, ορισμένες έρευνες που παρακολουθούν ανθρώπους σε βάθος χρόνου έχουν εντοπίσει υψηλά επίπεδα υποκειμενικής ευημερίας γύρω στην ηλικία των 70 έως 75 ετών.
Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι όλοι είναι πιο ευτυχισμένοι στα 75 ούτε ότι υπάρχει μία ηλικία στην οποία ξαφνικά αλλάζουν όλα.
Γιατί η μέση ηλικία μπορεί να είναι πιο δύσκολη
Τα χρόνια περίπου μεταξύ 40 και 50 συμπίπτουν συχνά με μια περίοδο κατά την οποία συσσωρεύονται πολλές απαιτήσεις.
Εργασία, οικονομικές υποχρεώσεις, οικογένεια, παιδιά, φροντίδα μεγαλύτερων συγγενών και η αίσθηση ότι ο χρόνος περνά μπορούν να αυξήσουν την πίεση.
Παράλληλα, σε αυτή την περίοδο της ζωής πολλοί αρχίζουν να συγκρίνουν όσα είχαν φανταστεί ότι θα πετύχουν με όσα τελικά έχουν καταφέρει.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η μέση ηλικία είναι αναγκαστικά δυστυχισμένη. Οι έρευνες περιγράφουν μέσους όρους μεγάλων πληθυσμών και όχι την πορεία κάθε ανθρώπου ξεχωριστά.
Τι αλλάζει καθώς μεγαλώνουμε
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα είναι ότι η μεγαλύτερη ηλικία δεν συνδέεται υποχρεωτικά με λιγότερη ευτυχία.
Καθώς περνούν τα χρόνια, αρκετοί άνθρωποι φαίνεται να αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο αξιολογούν τη ζωή τους. Οι στόχοι μπορεί να γίνονται πιο συγκεκριμένοι, οι κοινωνικές σχέσεις πιο επιλεκτικές και η ανάγκη για σύγκριση με τους άλλους μικρότερη.
Πράγματα που κάποτε φαίνονταν εξαιρετικά σημαντικά –η επαγγελματική αναγνώριση, η γνώμη των άλλων ή η ανάγκη να προλάβουμε τα πάντα– μπορεί να χάνουν μέρος της σημασίας τους.
Τη θέση τους συχνά παίρνουν η οικογένεια, οι φίλοι, η καθημερινότητα, η αίσθηση νοήματος και ο χρόνος με ανθρώπους που πραγματικά έχουν αξία.
Άρα στα 70-75 είμαστε πιο ευτυχισμένοι;
Όχι απαραίτητα. Η επιστημονική εικόνα είναι πιο σύνθετη.
Δεν συμφωνούν όλες οι μελέτες ότι η ευτυχία ακολουθεί ακριβώς την ίδια πορεία σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Τα αποτελέσματα επηρεάζονται από τη χώρα, τις κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες, την υγεία, τις σχέσεις αλλά και από τον τρόπο με τον οποίο κάθε έρευνα μετρά την ευτυχία.
Υπάρχουν επίσης στοιχεία ότι σε πολύ προχωρημένες ηλικίες η ικανοποίηση από τη ζωή μπορεί να αρχίσει να μειώνεται, ιδιαίτερα όταν εμφανίζονται σοβαρά προβλήματα υγείας ή απώλεια αγαπημένων ανθρώπων.
Το σημαντικότερο συμπέρασμα είναι διαφορετικό: το να μεγαλώνουμε δεν σημαίνει ότι γινόμαστε λιγότερο ευτυχισμένοι.
Για πολλούς ανθρώπους μπορεί να συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο.
Και ίσως αυτή να είναι η πραγματικά αναπάντεχη απάντηση: η πιο ευτυχισμένη περίοδος της ζωής μας δεν είναι υποχρεωτικά πίσω μας. Μπορεί να βρίσκεται αρκετά πιο μπροστά απ’ όσο φανταζόμαστε.