Ο τόνος είναι ένα από τα πιο δημοφιλή ψάρια στον κόσμο και βρίσκεται συχνά στο καθημερινό μας τραπέζι. Είτε σε κονσέρβα είτε φρέσκος, αποτελεί μια εύκολη και θρεπτική επιλογή για σαλάτες, σάντουιτς και πολλά ακόμη γεύματα. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια πληθαίνουν οι ανησυχίες σχετικά με την περιεκτικότητά του σε υδράργυρο.
Πόσο ασφαλές είναι τελικά να τρώμε τόνο; Ποιο είδος περιέχει λιγότερο υδράργυρο και πόσο συχνά μπορούμε να τον καταναλώνουμε χωρίς να επιβαρύνουμε την υγεία μας;
Η απάντηση εξαρτάται κυρίως από το είδος του τόνου που επιλέγουμε, την ποσότητα που καταναλώνουμε και τη συχνότητα με την οποία τον εντάσσουμε στη διατροφή μας.
Γιατί ο τόνος περιέχει υδράργυρο;
Ο υδράργυρος είναι ένα μέταλλο που υπάρχει φυσικά στο περιβάλλον, αλλά απελευθερώνεται επίσης από ανθρώπινες δραστηριότητες, όπως η βιομηχανία και η καύση ορυκτών καυσίμων.
Όταν καταλήγει στα υδάτινα οικοσυστήματα, ένα μέρος του μετατρέπεται από μικροοργανισμούς σε μεθυλυδράργυρο, μια ιδιαίτερα τοξική μορφή του.
Ο μεθυλυδράργυρος συσσωρεύεται στους οργανισμούς των ψαριών και η συγκέντρωσή του αυξάνεται καθώς ανεβαίνουμε στην τροφική αλυσίδα.
Ο τόνος, επειδή είναι αρπακτικό ψάρι που τρέφεται με μικρότερα ψάρια, μπορεί να συγκεντρώσει σημαντικές ποσότητες υδραργύρου στο σώμα του.
Μάλιστα, όσο μεγαλύτερο σε ηλικία και μέγεθος είναι ένα ψάρι, τόσο περισσότερος υδράργυρος μπορεί να έχει συσσωρευτεί στους ιστούς του.
Πόσο υδράργυρο περιέχουν τα διαφορετικά είδη τόνου;
Δεν περιέχουν όλα τα είδη τόνου την ίδια ποσότητα υδραργύρου. Σύμφωνα με στοιχεία της αμερικανικής Υπηρεσίας Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA), υπάρχουν σημαντικές διαφορές.
| Είδος τόνου | Μέση περιεκτικότητα σε υδράργυρο |
|---|---|
| Τόνος κονσέρβας light | 0,13 mg/kg |
| Λευκός τόνος (Albacore), κονσέρβα | 0,35 mg/kg |
| Κιτρινόπτερος τόνος (Yellowfin) | 0,35 mg/kg |
| Μεγαλόφθαλμος τόνος (Bigeye) | 0,69 mg/kg |
Οι τιμές είναι μέσοι όροι από δείγματα της FDA και όχι σταθερές συγκεντρώσεις σε κάθε προϊόν. Πηγή: FDA – Στοιχεία υδραργύρου στα ψάρια.
Αυτό σημαίνει ότι ορισμένα είδη τόνου μπορεί να περιέχουν υπερδιπλάσια ή ακόμη και πενταπλάσια ποσότητα υδραργύρου σε σχέση με τον τόνο κονσέρβας τύπου light.
Ποιο είδος τόνου είναι πιο ασφαλές;
Ανάμεσα στις συνηθισμένες επιλογές τόνου, ο τόνος skipjack (Katsuwonus pelamis), που συχνά χρησιμοποιείται στις κονσέρβες light, αποτελεί γενικά μία από τις καλύτερες επιλογές για χαμηλότερη έκθεση στον υδράργυρο.
Πρόκειται για ένα σχετικά μικρόσωμο είδος τόνου, το οποίο συνήθως ζει λιγότερα χρόνια από μεγαλύτερα είδη. Έτσι, έχει λιγότερο χρόνο να συσσωρεύσει μεγάλες ποσότητες υδραργύρου.
Αντίθετα, ο λευκός τόνος albacore και ο κιτρινόπτερος τόνος yellowfin έχουν κατά μέσο όρο υψηλότερη περιεκτικότητα.
Ο μεγαλόφθαλμος τόνος bigeye βρίσκεται ανάμεσα στα είδη που οι αμερικανικές υγειονομικές αρχές συνιστούν να αποφεύγονται από εγκύους και μικρά παιδιά, λόγω των υψηλών συγκεντρώσεων υδραργύρου.
Τόνος σε νερό ή σε λάδι: Ποιος έχει λιγότερο υδράργυρο;
Πολλοί καταναλωτές πιστεύουν ότι ο τόνος σε νερό είναι πιο ασφαλής από τον τόνο σε λάδι.
Ωστόσο, αυτό δεν ισχύει απαραίτητα όσον αφορά τον υδράργυρο.
Η ποσότητα υδραργύρου εξαρτάται κυρίως από το είδος και το μέγεθος του ψαριού και όχι από το αν έχει συσκευαστεί σε νερό ή ελαιόλαδο.
Επιπλέον, ο υδράργυρος βρίσκεται στους μυϊκούς ιστούς του ψαριού. Επομένως, το στράγγισμα της κονσέρβας ή το μαγείρεμα δεν τον απομακρύνουν αποτελεσματικά.
Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι να γνωρίζουμε ποιο είδος τόνου αγοράζουμε.
Πόσο συχνά μπορούμε να τρώμε τόνο;
Η συχνότητα κατανάλωσης εξαρτάται από την ηλικία, το σωματικό βάρος, την εγκυμοσύνη και το είδος του ψαριού.
Σύμφωνα με τις συστάσεις FDA και EPA για εγκύους, θηλάζουσες και γυναίκες που ενδέχεται να μείνουν έγκυες:
-
Τόνος κονσέρβας light: Μπορεί να περιλαμβάνεται σε 2-3 μερίδες ψαριών χαμηλής περιεκτικότητας σε υδράργυρο την εβδομάδα.
-
Λευκός τόνος albacore ή yellowfin: Συνιστάται έως μία μερίδα την εβδομάδα, χωρίς άλλα ψάρια την ίδια εβδομάδα, σύμφωνα με τη συγκεκριμένη αμερικανική οδηγία.
-
Τόνος bigeye: Συνιστάται να αποφεύγεται από αυτές τις ευάλωτες ομάδες.
Για τους ενήλικες, μία μερίδα στις συγκεκριμένες οδηγίες αντιστοιχεί περίπου σε 113 γραμμάρια ψαριού.
Οι συστάσεις αυτές αφορούν κυρίως ευάλωτες ομάδες και δεν αποτελούν ενιαίο όριο για όλους τους υγιείς ενήλικες. Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) τονίζει επίσης τη σημασία της ποικιλίας και της επιλογής ψαριών με χαμηλότερη περιεκτικότητα σε υδράργυρο.
Ποιοι πρέπει να προσέχουν περισσότερο;
Η υπερβολική έκθεση στον μεθυλυδράργυρο μπορεί να επηρεάσει το νευρικό σύστημα, ιδιαίτερα κατά την ανάπτυξή του.
Μεγαλύτερη προσοχή χρειάζονται οι έγκυες γυναίκες, όσες σχεδιάζουν εγκυμοσύνη, οι θηλάζουσες και τα μικρά παιδιά.
Ο μεθυλυδράργυρος μπορεί να περάσει μέσω του πλακούντα στο έμβρυο και να επηρεάσει την ανάπτυξη του εγκεφάλου και του νευρικού συστήματος.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι έγκυες πρέπει να αποφεύγουν όλα τα ψάρια. Αντίθετα, η κατανάλωση κατάλληλων ειδών προσφέρει σημαντικά θρεπτικά συστατικά που συμβάλλουν στην ανάπτυξη του παιδιού.
Το σημαντικό είναι η σωστή επιλογή.
Πώς θα καταλάβετε ποιον τόνο αγοράζετε;
Την επόμενη φορά που θα βρεθείτε μπροστά στο ράφι με τις κονσέρβες, αξίζει να κοιτάξετε προσεκτικά την ετικέτα.
Αναζητήστε την επιστημονική ονομασία του ψαριού:
-
Katsuwonus pelamis: Skipjack, συνήθως χαμηλότερης περιεκτικότητας σε υδράργυρο.
-
Thunnus alalunga: Λευκός τόνος albacore, με υψηλότερη μέση περιεκτικότητα.
-
Thunnus albacares: Κιτρινόπτερος τόνος yellowfin.
-
Thunnus obesus: Μεγαλόφθαλμος τόνος bigeye, με ιδιαίτερα υψηλή μέση περιεκτικότητα.
Η ένδειξη «light» από μόνη της δεν αρκεί πάντα για να προσδιορίσουμε με βεβαιότητα το είδος του ψαριού.
Πρέπει τελικά να σταματήσουμε να τρώμε τόνο;
Όχι. Ο τόνος παραμένει μια θρεπτική τροφή, πλούσια σε πρωτεΐνη υψηλής βιολογικής αξίας, βιταμίνη Β12, σελήνιο και άλλα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά.
Το πρόβλημα δεν είναι η περιστασιακή κατανάλωσή του, αλλά η υπερβολικά συχνή κατανάλωση ειδών που περιέχουν περισσότερο υδράργυρο.
Μια ισορροπημένη διατροφή μπορεί να περιλαμβάνει τόνο, αλλά καλό είναι να εναλλάσσεται με άλλα ψάρια, όπως οι σαρδέλες, ο σολομός και η πέστροφα, που γενικά περιέχουν λιγότερο υδράργυρο.
Ο τόνος δεν είναι ένα τρόφιμο που πρέπει να φοβόμαστε, αλλά ένα ψάρι που χρειάζεται να επιλέγουμε σωστά.
Η σημαντικότερη διαφορά βρίσκεται στο είδος του τόνου και όχι στο αν είναι φρέσκος ή σε κονσέρβα. Ο skipjack αποτελεί συνήθως μια πιο ασφαλή επιλογή ως προς τον υδράργυρο, ενώ τα μεγαλύτερα είδη απαιτούν μεγαλύτερη προσοχή.
Με μέτρο, ποικιλία και σωστή ενημέρωση, μπορούμε να απολαμβάνουμε τα διατροφικά οφέλη του τόνου περιορίζοντας την περιττή έκθεση στον υδράργυρο.
Πηγές: FDA – Advice About Eating Fish, EFSA – Υδράργυρος και κατανάλωση ψαριών, Ευρωπαϊκή Επιτροπή – Υδράργυρος στα τρόφιμα.
