Τα Ψυχοσάββατα κατέχουν ξεχωριστή θέση στην Ορθόδοξη Χριστιανική παράδοση, καθώς είναι αφιερωμένα στη συλλογική μνήμη όλων όσοι έχουν φύγει από τη ζωή.
Αν και κάθε Σάββατο θεωρείται ημέρα μνήμης των κεκοιμημένων, δύο συγκεκριμένα Σάββατα μέσα στο εκκλησιαστικό έτος έχουν ιδιαίτερη σημασία, αφού τότε τελούνται γενικά μνημόσυνα και ειδικές ακολουθίες τόσο στους ναούς όσο και στα κοιμητήρια.
Κατά τη διάρκεια των Ψυχοσαββάτων, οι πιστοί τιμούν τους αγαπημένους τους με προσευχή, τρισάγια, ελεημοσύνες και την προσφορά κολλύβων. Τα κόλλυβα, με κύριο συστατικό το σιτάρι, αποτελούν βαθύ σύμβολο της Ανάστασης και της ελπίδας για την αιώνια ζωή, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Ορθόδοξης Εκκλησίας.
Τι είναι τα Ψυχοσάββατα και ποιος ο ρόλος τους
Τα Ψυχοσάββατα λειτουργούν ως κοινό μνημόσυνο για όλους τους κεκοιμημένους και τελούνται μετά τον Όρθρο και τη Θεία Λειτουργία. Παρότι η μνήμη των νεκρών τιμάται κάθε Σάββατο, η Εκκλησία έχει καθιερώσει δύο συγκεκριμένα Ψυχοσάββατα, τα οποία συνδέονται άμεσα με τον εορτασμό του Πάσχα. Επειδή το Πάσχα είναι κινητή εορτή, μεταβάλλονται αντίστοιχα και οι ημερομηνίες των Ψυχοσαββάτων.
Το πρώτο Ψυχοσάββατο τελείται 57 ημέρες πριν από το Άγιο Πάσχα και το δεύτερο 48 ημέρες μετά. Για το 2026:
-
το πρώτο Ψυχοσάββατο είναι το Σάββατο 14 Φεβρουαρίου
-
το δεύτερο το Σάββατο 30 Μαΐου
Οι πιστοί μπορούν να φέρουν τα κόλλυβα είτε στον Εσπερινό της Παρασκευής είτε στη Θεία Λειτουργία του Σαββάτου, καθώς και στις δύο ακολουθίες διαβάζεται το ίδιο μνημόσυνο. Τα ευλογημένα κόλλυβα δεν πετιούνται ούτε σκορπίζονται στους τάφους, καθώς αποτελούν ιερή προσφορά μνήμης και τιμής.
Ο συμβολισμός των κολλύβων
Η λέξη «κόλλυβος» στην αρχαιότητα σήμαινε τον κόκκο του σιταριού. Το σιτάρι, που αποτελεί τη βάση των κολλύβων, συμβολίζει τον θάνατο, την ταφή και τελικά την Ανάσταση, όπως ακριβώς ο σπόρος που θάβεται στη γη για να δώσει νέα ζωή. Τα υπόλοιπα υλικά προστίθενται ανάλογα με τα τοπικά έθιμα και ενισχύουν τον πνευματικό τους συμβολισμό.
-
Το σιτάρι παραπέμπει στην Ανάσταση
-
Η ζάχαρη συμβολίζει τη γλυκύτητα της αιώνιας ζωής
-
Το ρόδι εκφράζει την αφθονία και τη χάρη του Παραδείσου
-
Ο μαϊντανός την ελπίδα ανάπαυσης των ψυχών
-
Η φρυγανιά ή το καβουρδισμένο αλεύρι συμβολίζουν το χώμα της γης
Συχνά προστίθενται ξηροί καρποί και αρωματικά μπαχαρικά, ενώ τα εννέα συνολικά υλικά, σύμφωνα με την παράδοση, παραπέμπουν στα εννέα αγγελικά τάγματα.
