Η Εκκλησία τιμά στις 16 Σεπτεμβρίου τη μνήμη της Αγίας Ευφημίας, μιας νεαρής μάρτυρος που, σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, υπέμεινε σκληρά βασανιστήρια αρνούμενη να απαρνηθεί την πίστη της.
Η Αγία Ευφημία ήταν μόλις 19 ετών. Ήταν κόρη του πλούσιου συγκλητικού Φιλόφρονα και της ευσεβούς και φιλάνθρωπης Θεοδωρησιανής. Παρά το νεαρό της ηλικίας της, ομολόγησε με θάρρος την πίστη της στον Χριστό, γνωρίζοντας ότι η απόφασή της μπορούσε να την οδηγήσει σε βασανιστικό θάνατο.
Ο διωγμός των Χριστιανών
Η Αγία Ευφημία έζησε στα χρόνια του αυτοκράτορα Διοκλητιανού, κατά την περίοδο των διωγμών εναντίον των Χριστιανών.
Στην Ανατολή ηγεμόνας ήταν ο Πρίσκος, με συνάρχοντα τον φιλόσοφο και ιερέα του Άρη, Απελλιανό. Όταν έφτασε η ημέρα της εορτής του Άρη, κήρυκες στάλθηκαν σε ολόκληρη την περιοχή καλώντας τους κατοίκους να συμμετάσχουν, ενώ όσοι απουσίαζαν απειλούνταν ακόμη και με θάνατο.
Οι Χριστιανοί αρνήθηκαν να πάρουν μέρος. Άλλοι κρύφτηκαν στα σπίτια τους και άλλοι κατέφυγαν σε ερημικές περιοχές.
Η απουσία τους έγινε αντιληπτή και ο Απελλιανός έπεισε τον ηγεμόνα να προχωρήσει στη σύλληψή τους. Ανάμεσα στους συλληφθέντες ήταν η Ευφημία μαζί με ακόμη 49 Χριστιανούς.
Οι υπόλοιποι οδηγήθηκαν στη φυλακή, ενώ η νεαρή Ευφημία παρουσιάστηκε ενώπιον του ηγεμόνα, ο οποίος προσπάθησε να την πείσει να εγκαταλείψει την πίστη της.
Εκείνη αρνήθηκε.
Την έριξαν στη φωτιά
Όταν οι προσπάθειες να αλλάξει πίστη απέτυχαν, δόθηκε εντολή στους Καίσαρα και Βάριο να τη ρίξουν στη φωτιά.
Σύμφωνα με την παράδοση, όμως, συνέβη κάτι απροσδόκητο. Η φωτιά διασκορπίστηκε και έβλαψε εκείνους που βρίσκονταν γύρω της, ενώ η Ευφημία βγήκε αβλαβής και τα ρούχα της δεν είχαν καεί.
Τα βασανιστήριά της, ωστόσο, δεν σταμάτησαν εκεί.
Η δεξαμενή με τα σαρκοβόρα θηρία
Την επόμενη ημέρα οδηγήθηκε ξανά μπροστά στον ηγεμόνα. Αυτή τη φορά δόθηκε εντολή να κατασκευαστεί μια μεγάλη δεξαμενή στην οποία υπήρχαν σαρκοβόρα θαλάσσια θηρία.
Πριν τη ρίξουν μέσα, η Αγία προσευχήθηκε ζητώντας τη βοήθεια του Χριστού.
Όπως αναφέρει η εκκλησιαστική παράδοση, τα θηρία δεν την κατασπάραξαν αλλά την προστάτευσαν και η Ευφημία βγήκε και πάλι ζωντανή.
Ο Πρίσκος δεν μπορούσε να εξηγήσει πώς η νεαρή γυναίκα είχε επιβιώσει τόσο από τη φωτιά όσο και από τα θηρία. Ο Απελλιανός υποστήριξε τότε ότι χρησιμοποιούσε μάγια.
Ο λάκκος με τα αιχμηρά αντικείμενα
Ακολούθησε ακόμη μία δοκιμασία.
Κατασκεύασαν έναν λάκκο γεμάτο αιχμηρά αντικείμενα και τον σκέπασαν με λίγο χώμα, ώστε να μην είναι ορατός ο κίνδυνος. Διέταξαν την Ευφημία να περπατήσει πάνω του.
Σύμφωνα με την παράδοση, εκείνη πέρασε χωρίς να τραυματιστεί. Αντίθετα, όσοι επιχείρησαν να κάνουν το ίδιο κατασχίστηκαν στα πόδια.
Παρά τα συνεχή βασανιστήρια, η Αγία παρέμενε σταθερή στην πίστη της.
Τέσσερα λιοντάρια και τρεις αρκούδες
Ύστερα από πολλά βασανιστήρια, η Ευφημία οδηγήθηκε τελικά στο στάδιο για να αντιμετωπίσει άγρια θηρία.
Ελευθερώθηκαν τέσσερα λιοντάρια και τρεις αρκούδες.
Σύμφωνα με την παράδοση, αντί να επιτεθούν στη νεαρή μάρτυρα, τα ζώα πλησίασαν ήρεμα και έγλειφαν τα πόδια της. Μία από τις αρκούδες τη δάγκωσε, χωρίς όμως να της αφήσει πληγή.
Λίγο αργότερα η Ευφημία πέθανε.
Ήταν 16 Σεπτεμβρίου του 303 μ.Χ.
Η παράδοση αναφέρει ότι εκείνη τη στιγμή σημειώθηκε σεισμός και ακούστηκε φωνή που την καλούσε κοντά στον Κύριο, ως ανταμοιβή για τα μαρτύρια που είχε υποστεί.
Οι γονείς της παρέλαβαν το σώμα της και το έθαψαν κοντά στη Χαλκηδόνα.
Το θαύμα που συνδέθηκε με τη Δ΄ Οικουμενική Σύνοδο
Πολλά χρόνια αργότερα, το όνομα της Αγίας Ευφημίας συνδέθηκε με ένα ακόμη σημαντικό γεγονός της εκκλησιαστικής παράδοσης.
Το 451 μ.Χ. συγκλήθηκε στη Χαλκηδόνα η Δ΄ Οικουμενική Σύνοδος, στην οποία συμμετείχαν 630 Πατέρες, προκειμένου να εξεταστεί η διαμάχη σχετικά με τις φύσεις του Χριστού.
Οι δύο πλευρές κατέγραψαν τις θέσεις τους σε ξεχωριστούς τόμους. Οι τόμοι τοποθετήθηκαν στη λειψανοθήκη της Αγίας Ευφημίας, πάνω στο στήθος της.
Όταν, σύμφωνα με την παράδοση, άνοιξαν ξανά τη λειψανοθήκη, βρήκαν τον τόμο των Ορθοδόξων στα χέρια της Αγίας, ενώ ο άλλος βρισκόταν στα πόδια της.
Το γεγονός θεωρήθηκε θαύμα και συνδέθηκε με την επικύρωση της διδασκαλίας ότι ο Χριστός έχει δύο τέλειες φύσεις, θεία και ανθρώπινη, ενωμένες σε μία υπόσταση «ατρέπτως, ασυγχύτως, αδιαιρέτως, αχωρίστως».
Η Εκκλησία τιμά το συγκεκριμένο θαύμα της Αγίας Ευφημίας στις 11 Ιουλίου.
Η Αγία Ευφημία και ο Άγιος Παΐσιος
Η παράδοση γύρω από την Αγία Ευφημία συνδέεται και με τον Άγιο Παΐσιο.
Το 1987, σύμφωνα με τη σχετική διήγηση, η Αγία Ευφημία εμφανίστηκε στον Άγιο Παΐσιο στο κελί του στην Παναγούδα και του μίλησε για τη ζωή και τα μαρτύριά της.
Όταν εκείνος τη ρώτησε πώς κατάφερε να αντέξει όσα πέρασε, η Αγία φέρεται να του απάντησε ότι, αν γνώριζε από τότε τη δόξα που έχουν οι Άγιοι, θα επιθυμούσε να περάσει ακόμη μεγαλύτερα μαρτύρια.
Η μνήμη της Αγίας Ευφημίας τιμάται στις 16 Σεπτεμβρίου, ημερομηνία που, σύμφωνα με την παράδοση, συνδέεται με το μαρτύριό της.