Ένα αρωματικό φυτό που υπάρχει σε πολλές ελληνικές κουζίνες έχει πίσω του μια ιστορία αιώνων. Το φασκόμηλο (Salvia officinalis) δεν χρησιμοποιείται μόνο στη μαγειρική και ως αφέψημα, αλλά έχει μακρά παράδοση χρήσης για διάφορους σκοπούς που σχετίζονται με την υγεία.
Σήμερα, η επιστήμη εξετάζει ορισμένες από αυτές τις παραδοσιακές χρήσεις και τα πρώτα αποτελέσματα παρουσιάζουν ενδιαφέρον, ιδιαίτερα όσον αφορά τη μνήμη, τα λιπίδια του αίματος και τον μεταβολισμό της γλυκόζης. Ωστόσο, τα στοιχεία παραμένουν περιορισμένα και δεν δικαιολογούν τους «θαυματουργούς» ισχυρισμούς που συχνά συνοδεύουν το φυτό.
Γιατί απέκτησε τόσο μεγάλη φήμη
Το φασκόμηλο ανήκει στο γένος Salvia και είναι φυτό με μεγάλη ιστορία τόσο στη μαγειρική όσο και στην παραδοσιακή χρήση. Το κοινό φασκόμηλο, Salvia officinalis, είναι χαρακτηριστικό φυτό της περιοχής της Μεσογείου.
Παραδοσιακά έχει χρησιμοποιηθεί για πεπτικά, αναπνευστικά και δερματικά προβλήματα, ενώ σήμερα συναντάται σε συμπληρώματα που προωθούνται, μεταξύ άλλων, για τη μνήμη, την εμμηνόπαυση και τη χοληστερίνη. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όλες αυτές οι χρήσεις έχουν αποδειχθεί επιστημονικά.
Τι δείχνουν οι έρευνες για το σάκχαρο
Το φασκόμηλο έχει μελετηθεί για πιθανή επίδραση στον έλεγχο της γλυκόζης.
Μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση σε άτομα με διαβήτη βρήκε ότι η χορήγηση Salvia officinalis συσχετίστηκε με μειώσεις στο σάκχαρο νηστείας και στη γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη (HbA1c). Ωστόσο, στην ανάλυση συμπεριλήφθηκαν μόλις τρεις μελέτες και οι ίδιοι οι ερευνητές τόνισαν την ανάγκη για ισχυρότερες κλινικές δοκιμές.
Το αμερικανικό NCCIH είναι ακόμη πιο επιφυλακτικό και αναφέρει ότι δεν υπάρχουν σήμερα αρκετά στοιχεία ώστε να γνωρίζουμε αν το φασκόμηλο έχει πραγματικά ευεργετική επίδραση στο σάκχαρο του αίματος.
Επομένως, δεν πρέπει να θεωρείται θεραπεία για τον διαβήτη ούτε να χρησιμοποιείται ως υποκατάστατο της φαρμακευτικής αγωγής.
Τι συμβαίνει με τη χοληστερίνη
Υπάρχουν επίσης ορισμένα ενδιαφέροντα στοιχεία για τη χοληστερίνη.
Κλινικές μελέτες έχουν εξετάσει το εκχύλισμα φασκόμηλου σε σχέση με τα λιπίδια του αίματος. Μια μετα-ανάλυση τεσσάρων κλινικών δοκιμών κατέγραψε βελτιώσεις σε δείκτες όπως η ολική και η LDL χοληστερίνη. Ωστόσο, ο αριθμός των διαθέσιμων μελετών ήταν μικρός.
Γι’ αυτό και το NCCIH αναφέρει ότι υπάρχουν μελέτες που υποδηλώνουν πιθανή ευεργετική επίδραση στα επίπεδα χοληστερίνης και άλλων λιπιδίων, αλλά τα δεδομένα δεν είναι ακόμη αρκετά για οριστικά συμπεράσματα.
Η ενδιαφέρουσα σχέση με τη μνήμη
Ίσως ένα από τα πιο ενδιαφέροντα πεδία έρευνας γύρω από το φασκόμηλο αφορά τον εγκέφαλο και τη γνωστική λειτουργία.
Μικρές μελέτες έχουν δείξει πιθανές βελτιώσεις σε τεστ μνήμης ή άλλες παραμέτρους της γνωστικής λειτουργίας σε υγιείς ανθρώπους μετά τη χρήση κοινού ή ισπανικού φασκόμηλου. Συστηματική ανασκόπηση κλινικών δοκιμών έχει επίσης καταγράψει ενθαρρυντικά αποτελέσματα.
Παρόλα αυτά, οι μελέτες είναι λίγες και παρουσιάζουν μεθοδολογικούς περιορισμούς. Δεν μπορούμε λοιπόν να πούμε ότι ένα φλιτζάνι φασκόμηλο «ενισχύει τη μνήμη» ούτε ότι προλαμβάνει την άνοια ή τη νόσο Αλτσχάιμερ. Το NCCIH επισημαίνει ότι απαιτείται περισσότερη έρευνα πριν εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα.
Και τι ισχύει για τον καρκίνο;
Εδώ χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή.
Το φασκόμηλο περιέχει διάφορες φυτικές ενώσεις που έχουν αποτελέσει αντικείμενο εργαστηριακής έρευνας. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι έχει αποδειχθεί πως η κατανάλωση φασκόμηλου προστατεύει τον άνθρωπο από τον καρκίνο.
Τα διαθέσιμα κλινικά δεδομένα για τις επιδράσεις του φασκόμηλου γενικότερα είναι περιορισμένα και δεν υπάρχει τεκμηρίωση που να δικαιολογεί την παρουσίασή του ως μέσο πρόληψης ή θεραπείας του καρκίνου.
Προσοχή στην ποσότητα
Το φασκόμηλο θεωρείται γενικά ασφαλές στις ποσότητες που χρησιμοποιούνται συνήθως στα τρόφιμα.
Δεν ισχύει όμως απαραίτητα το ίδιο για μεγάλες ποσότητες ή παρατεταμένη χρήση συμπυκνωμένων προϊόντων. Το κοινό φασκόμηλο περιέχει θουγιόνη (thujone), ουσία που μπορεί να γίνει τοξική σε υψηλές δόσεις. Για τον λόγο αυτό χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή με συμπληρώματα και κυρίως με συμπυκνωμένα προϊόντα ή αιθέρια έλαια.
Όποιος λαμβάνει φαρμακευτική αγωγή ή αντιμετωπίζει κάποιο χρόνιο πρόβλημα υγείας καλό είναι να συμβουλεύεται γιατρό ή φαρμακοποιό πριν χρησιμοποιήσει συμπληρώματα φασκόμηλου.
Ένα πολύτιμο βότανο, όχι «θαυματουργό φάρμακο»
Η φήμη του φασκόμηλου δεν δημιουργήθηκε τυχαία. Πρόκειται για ένα από τα γνωστότερα αρωματικά φυτά της Μεσογείου, με μακρά ιστορία παραδοσιακής χρήσης και αρκετές ουσίες που εξακολουθούν να ενδιαφέρουν τους επιστήμονες.
Υπάρχουν ενδείξεις για πιθανές επιδράσεις στη μνήμη, στη χοληστερίνη και σε ορισμένους δείκτες του σακχάρου. Τα επιστημονικά δεδομένα όμως είναι ακόμη περιορισμένα και δεν αποδεικνύουν ότι το φασκόμηλο θεραπεύει ασθένειες.
Ίσως λοιπόν το παλιό αυτό βότανο να έχει περισσότερα να μας αποκαλύψει. Προς το παρόν, όμως, αξίζει να ξεχωρίζουμε όσα δείχνει πραγματικά η έρευνα από τους εντυπωσιακούς ισχυρισμούς που συχνά κυκλοφορούν γύρω από το λεγόμενο «φυτό της αθανασίας».