Υπάρχουν περιοχές στον κόσμο όπου το να φτάσει κάποιος σε πολύ μεγάλη ηλικία δεν είναι τόσο σπάνιο όσο αλλού. Από την Ικαρία και τη Σαρδηνία μέχρι την Οκινάουα της Ιαπωνίας, ερευνητές έχουν μελετήσει εδώ και χρόνια τις καθημερινές συνήθειες ανθρώπων που ζουν μέχρι τα 90 ή ακόμη και τα 100 χρόνια.
Αυτό που παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι ότι, παρά τις μεγάλες γεωγραφικές και πολιτισμικές διαφορές, στη διατροφή αυτών των πληθυσμών εμφανίζονται ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά.
Οι λεγόμενες «Μπλε Ζώνες» (Blue Zones), στις οποίες έχουν συμπεριληφθεί η Ικαρία στην Ελλάδα, η Σαρδηνία στην Ιταλία, η Οκινάουα στην Ιαπωνία, η Νικόγια στην Κόστα Ρίκα και η Λόμα Λίντα στην Καλιφόρνια, έχουν γίνει γνωστές ακριβώς λόγω της μεγάλης συγκέντρωσης ανθρώπων που φτάνουν σε προχωρημένες ηλικίες.
Ποιες τροφές συναντάμε συχνά στο τραπέζι τους;
1. Όσπρια
Φασόλια, φακές, ρεβίθια και άλλα όσπρια αποτελούν βασικό κομμάτι της παραδοσιακής διατροφής πολλών μακρόβιων πληθυσμών.
Στην Ικαρία και γενικότερα στη Μεσόγειο συναντάμε συχνά φακές, ρεβίθια και φασόλια, ενώ στην Οκινάουα σημαντική θέση έχει η σόγια και τα προϊόντα της.
Τα όσπρια προσφέρουν φυτική πρωτεΐνη, σύνθετους υδατάνθρακες και σημαντική ποσότητα φυτικών ινών. Στις διατροφικές συνήθειες που έχουν καταγραφεί στις Μπλε Ζώνες, αποτελούν μία από τις πιο σταθερές ομάδες τροφίμων.
2. Λαχανικά και χόρτα
Το καθημερινό τραπέζι των μακρόβιων πληθυσμών βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε φυτικές τροφές.
Πράσινα φυλλώδη λαχανικά, άγρια χόρτα και εποχικά λαχανικά καταναλώνονται συστηματικά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Ικαρία, όπου η παραδοσιακή διατροφή περιλαμβάνει πολλά λαχανικά και χόρτα, μαζί με όσπρια, πατάτες και άλλα απλά τρόφιμα της μεσογειακής κουζίνας.
3. Ξηροί καρποί
Μια χούφτα ξηρών καρπών είναι ακόμη μία συνήθεια που συναντάται σε διατροφικά πρότυπα που συνδέονται με υγιή γήρανση.
Καρύδια, αμύγδαλα, φιστίκια και άλλοι ανάλατοι ξηροί καρποί προσφέρουν καλά λιπαρά, φυτικές ίνες και φυτική πρωτεΐνη.
Οι ξηροί καρποί βρίσκονται, μαζί με τα όσπρια, τα λαχανικά και τα δημητριακά ολικής άλεσης, ανάμεσα στις τροφές που συστήνονται συχνά στο διατροφικό πρότυπο των Blue Zones.
4. Δημητριακά ολικής άλεσης
Βρώμη, κριθάρι, καστανό ρύζι, καλαμπόκι και ψωμί ολικής άλεσης είναι μερικά από τα δημητριακά που εμφανίζονται στις παραδοσιακές διατροφές διαφορετικών μακρόβιων πληθυσμών.
Στη Σαρδηνία, για παράδειγμα, το παραδοσιακό διατροφικό πρότυπο περιλαμβάνει ψωμί ολικής άλεσης μαζί με όσπρια, λαχανικά και φρούτα.
Παράλληλα, επιστημονικές ανασκοπήσεις έχουν συνδέσει διατροφικά πρότυπα πλούσια σε δημητριακά ολικής άλεσης, λαχανικά, φρούτα, όσπρια και ξηρούς καρπούς με καλύτερους δείκτες υγείας και χαμηλότερο κίνδυνο θνησιμότητας.
5. Ελαιόλαδο
Ειδικά στις μεσογειακές περιοχές μακροζωίας, όπως η Ικαρία, το ελαιόλαδο αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της καθημερινής διατροφής.
Χρησιμοποιείται μαζί με λαχανικά, όσπρια και χόρτα και αποτελεί μία από τις κύριες πηγές λιπαρών της παραδοσιακής μεσογειακής διατροφής.
Η σύγχρονη επιστημονική βιβλιογραφία για τη μεσογειακή διατροφή επισημαίνει επίσης το ελαιόλαδο, μαζί με τα φρούτα, τα λαχανικά, τα όσπρια, τα δημητριακά ολικής άλεσης και τους ξηρούς καρπούς, ως βασικά στοιχεία αυτού του διατροφικού προτύπου.
Δεν υπάρχει μία «μαγική» τροφή για να φτάσουμε τα 100
Το πιο ενδιαφέρον συμπέρασμα δεν είναι ότι οι αιωνόβιοι τρώνε κάποιο συγκεκριμένο τρόφιμο που οι υπόλοιποι αγνοούμε.
Αντίθετα, το κοινό στοιχείο φαίνεται να είναι ένα συνολικό διατροφικό πρότυπο: πολλές φυτικές και ελάχιστα επεξεργασμένες τροφές, όσπρια, λαχανικά, φρούτα, δημητριακά ολικής άλεσης και ξηροί καρποί, με μικρότερη παρουσία κόκκινου και επεξεργασμένου κρέατος. Αντίστοιχα χαρακτηριστικά συναντώνται και στη μεσογειακή διατροφή, ένα από τα περισσότερο μελετημένα διατροφικά πρότυπα σε σχέση με την υγεία και τη μακροζωία.
Φυσικά, κανένα τρόφιμο και καμία διατροφή δεν μπορεί από μόνη της να εγγυηθεί ότι κάποιος θα φτάσει τα 100. Η μακροζωία επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως τα γονίδια, η σωματική δραστηριότητα, το περιβάλλον, οι κοινωνικές σχέσεις και συνολικά ο τρόπος ζωής.
Ωστόσο, το πιάτο των μακροβιότερων ανθρώπων του κόσμου μάς δείχνει κάτι εντυπωσιακά απλό: οι τροφές που κυριαρχούν σε αυτό δεν είναι ούτε σπάνιες ούτε εξωτικές. Πολλές βρίσκονται ήδη στην ελληνική κουζίνα.