Υπάρχουν λέξεις που αρκεί να τις ακούσουμε για να μας γυρίσουν χρόνια πίσω. Στην κουζίνα της γιαγιάς, στην αυλή του χωριού, στα καλοκαίρια με τα παράθυρα ανοιχτά και στις κουβέντες των μεγαλύτερων που κάποτε ακούγαμε καθημερινά.
Πολλές από αυτές επιβιώνουν ακόμη σε ορισμένες περιοχές της Ελλάδας, όμως στις νεότερες γενιές είναι πλέον πολύ λιγότερο γνωστές.
Πόσες από τις παρακάτω θυμάστε;
1. Μπατανία
Η χοντρή κουβέρτα ή το βαρύ σκέπασμα του κρεβατιού. Σε πολλά σπίτια η μπατανία έβγαινε μόλις άρχιζαν τα πρώτα κρύα.
2. Κόφα
Το μεγάλο πλεκτό καλάθι που χρησιμοποιούσαν για τη μεταφορά ή τη φύλαξη διαφόρων πραγμάτων. Ανάλογα με τον τόπο, μέσα στην κόφα μπορούσαν να μπουν ρούχα, τρόφιμα ή προϊόντα από το χωράφι.
3. Κατώι
Ο χαμηλότερος χώρος του παλιού σπιτιού, συνήθως κάτω από το κυρίως σπίτι. Εκεί φύλαγαν τρόφιμα, εργαλεία, κρασί και άλλα πράγματα του νοικοκυριού.
4. Σοφράς
Το χαμηλό, συνήθως στρογγυλό τραπέζι γύρω από το οποίο συγκεντρωνόταν η οικογένεια για φαγητό.
5. Γιούκος
Οι κουβέρτες, τα στρωσίδια και τα προικιά που ήταν τακτοποιημένα το ένα πάνω στο άλλο. Στα παλιότερα σπίτια ο περιποιημένος γιούκος ήταν χαρακτηριστική εικόνα του νοικοκυριού.
6. Σκάφη
Η μεγάλη ξύλινη ή μεταλλική σκάφη ήταν απαραίτητη για το πλύσιμο των ρούχων πολύ πριν μπει το πλυντήριο στα ελληνικά σπίτια.
7. Παραγώνι
Η γωνιά του σπιτιού όπου άναβε η φωτιά και συχνά γινόταν το μαγείρεμα. Τον χειμώνα ήταν και το μέρος όπου μαζευόταν η οικογένεια για να ζεσταθεί.
8. Τσαντίλα
Το ειδικό ύφασμα που χρησιμοποιούσαν, μεταξύ άλλων, για το στράγγισμα στην παραδοσιακή τυροκομία. Όσοι έζησαν σε σπίτια όπου έφτιαχναν τυρί πιθανότατα τη θυμούνται.
9. Σοφράς, γιούκος, μπατανία… αλλά θυμάστε τη «μασιά»;
Η μασιά ήταν το μεταλλικό εργαλείο με το οποίο έπιαναν και μετακινούσαν τα αναμμένα ξύλα και τα κάρβουνα στο τζάκι ή στη φωτιά. Ένα αντικείμενο απολύτως συνηθισμένο όταν η φωτιά αποτελούσε κομμάτι της καθημερινής ζωής του σπιτιού.
10. Πυροστιά
Η μεταλλική βάση που τοποθετούσαν πάνω από τη φωτιά και επάνω της ακουμπούσαν την κατσαρόλα ή άλλο μαγειρικό σκεύος. Πριν από τις ηλεκτρικές κουζίνες, ήταν ένα από τα απλά αλλά απαραίτητα αντικείμενα του μαγειρέματος.
Μία λέξη μπορεί να ξυπνήσει ολόκληρη ανάμνηση
Το πιο όμορφο είναι ότι αυτές οι λέξεις δεν ακούγονταν παντού με τον ίδιο τρόπο.
Η Ελλάδα έχει τεράστιο γλωσσικό πλούτο. Ένα αντικείμενο μπορούσε να έχει άλλη ονομασία στην Ήπειρο, άλλη στη Μακεδονία, άλλη στην Κρήτη και άλλη στα νησιά. Έτσι, μια λέξη που σε κάποιον φαίνεται εντελώς άγνωστη, σε κάποιον άλλον μπορεί να θυμίζει αμέσως το σπίτι των παππούδων του.
Και σίγουρα υπάρχουν πολλές ακόμη που δεν χωρούν σε μία λίστα.
Ποια παλιά λέξη θυμάστε να λένε η γιαγιά ή ο παππούς σας και σήμερα σχεδόν δεν την ακούτε;